HPV-vaccinatie boven de 18 jaar: wanneer is de investering de moeite waard?
Evidence-based besluitvorming voor uw volwassen patiënten
Na de voorgaande artikelen over de HPV-gerelateerde ziektelast, risicogroepen en beschermingsstrategieën, blijft één belangrijke vraag bestaan: heeft vaccinatie boven het 18e levensjaar nog zin? Prof. dr. Ruud Bekkers geeft een duidelijke richting: “Alle jongvolwassen vrouwen die niet gevaccineerd zijn, hebben baat bij vaccinatie. Een vaccin doet zijn werking op de lange termijn.”
De Zweedse studie met real-world data over baarmoederhalskanker die prof. dr. Bekkers in een voorgaand artikel aanhaalde, toonde ook voor oudere leeftijdsgroepen uitgesproken resultaten1: “Als je vrouwen tussen de 17 en 30 jaar vaccineert, zien we een afname van 53% in de ontwikkeling van baarmoederhalskanker. Dat is nog steeds een hele goede score.”
Waarom de effectiviteit afneemt met leeftijd:
Prof. dr. Bekkers legt het onderliggende mechanisme uit: “Vrouwen van 17 tot 30 jaar zijn voor een groot deel al seksueel actief. In Nederland heeft 50% van de meisjes haar seksueel debuut voor het 17e levensjaar, de andere helft daarna.” Dit betekent dat een deel van de te vaccineren meisjes wellicht al HPV-positief is of zelfs afwijkingen heeft ontwikkeld. “We weten zeker dat het vaccin niet helpt tegen een actieve infectie of tegen een bestaande HPV-gerelateerde afwijking,” benadrukt prof. dr. Bekkers.
“Het vaccin zal een actieve infectie met HPV of HPV-gerelateerde afwijking niet weg laten gaan, maar voor de lange termijn gaat het wel bescherming geven voor HPV-typen waarmee deze persoon nog niet geïnfecteerd is geweest.”
— Prof. dr. Ruud Bekkers, gynaecoloog
Vrouwen na behandeling van CIN: een bewezen effectieve interventie
Voor deze specifieke risicogroep toont een Nederlands onderzoek uitgesproken resultaten.2 Prof. dr. Bekkers: “Het effect van vaccinatie na CIN 2/3-behandeling is vastgesteld op 33,7% afname van nieuw ontstane afwijkingen.”
Studieopzet van de Laar, et al. (2025):2 Een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebo-gecontroleerde interventiestudie bij vrouwen met een histologisch bevestigde hooggradige laesie Cervical intraepithelial neoplasia (CIN II of III), die een chirurgische verwijdering (Loop Electrosurgical Excision Procedure, LEEP) ondergingen. In totaal werden 840 patiënten geïncludeerd, zonder eerdere HPV-vaccinatie of eerdere CIN-behandeling. Na randomisatie kregen de deelnemers drie doses van een nonavalent vaccin tegen HPV of placebo (0.9% NaCl) toegediend. Het primaire eindpunt was cumulatief recidief van CIN II of III bij 24 maanden follow-up.
Nederlandse data met ~89.000 vrouwen tonen dat vrouwen die behandeld zijn voor CIN3 een levenslang verhoogd risico hebben op alle HPV-gerelateerde kankers en voorstadia daarvan.3 “Vrouwen met CIN bewijzen daarmee dat ze een minder goede immuunrespons hebben op HPV,” legt prof. dr. Bekkers uit.
Prof. dr. Bekkers benadrukt dat niet alle HPV-gerelateerde afwijkingen vroeg opgespoord kunnen worden: “Voor het opsporen van baarmoederhalskanker hebben we het bevolkingsonderzoek. Bescherming tegen het ontwikkelen van specifieke HPV-gerelateerde afwijkingen anders dan baarmoederhalskanker is op dit moment alleen mogelijk met vaccinatie.”
Immuungecompromitteerde patiënten: altijd een sterke indicatie voor vaccinatie
Patiënten met hiv, na een orgaantransplantatie of met een auto-immuunziekte lopen een verhoogd risico op HPV-gerelateerde aandoeningen. Voor deze patiënten geldt een duidelijke indicatie om te vaccineren, ondanks mogelijk verminderde immuunrespons.4
Praktische overwegingen voor deze patiëntengroep:4
- Altijd drie doseringen in plaats van twee
- Mogelijk lagere immuunrespons, maar nog steeds substantiële bescherming
- Vaccinatie kan latere HPV-gerelateerde ziektelast voorkomen die vaak complex te behandelen is
Prof. dr. Bekkers onderstreept de onderbouwing voor drie doses: “Alle studies bij vrouwen boven 26 jaar met verhoogd risico op HPV-gerelateerde afwijkingen zijn gedaan met drie doseringen. We hebben in feite geen bewijs dat twee doseringen op deze leeftijd net zo goed is als drie.”
Conclusie: van evidence naar geïndividualiseerde zorg
Vaccinatie boven het 18de levensjaar bespreekbaar maken vraagt om informatie op maat. “Laat de patiënt meebeslissen of dit iets voor hem of haar is of niet,” stelt prof. dr. Bekkers. Met evidence‑based bewijsvoering kunnen mensen een weloverwogen keuze maken die aansluit bij hun persoonlijke omstandigheden en prioriteiten.
Prof. dr. Bekkers’ langetermijnvisie (baarmoederhalskanker als zeldzame ziekte in 2040) is alleen haalbaar als ook volwassenen zich effectief weten te beschermen. De investering in tijd en aandacht voor deze gesprekken draagt direct bij aan betere uitkomsten voor patiënten en de bredere volksgezondheid.
Op zoek naar handige materialen om te ondersteunen in het gesprek met patiënten? Of ter verdieping voor u als arts?
* Over HPV-besmetting en -klaring
HPV krijg je door seksueel contact met iemand die HPV heeft. Het virus kan ook overgedragen worden tijdens intiem contact via de huid, handen en mond. 80-90% van de mensen wordt minimaal 1 keer besmet met HPV. Meestal klaart het lichaam het virus binnen 2 jaar.5
Prof. dr. Ruud Bekkers
Gynaecoloog, Catharina Ziekenhuis en Radboudumc
Ruud Bekkers is een gynaecologisch oncoloog en affiliatie hoogleraar aan de Universiteit Maastricht, gespecialiseerd in onderzoek naar de preventie van gynaecologische kankers. Hij begeleidt onderzoeksprojecten en is medeauteur van meer dan 200 wetenschappelijke artikelen en diverse boeken.
Artikelen uit Dossier HPV
- Lei, J., et al. (2020). HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer. N Engl J Med 2020;383:1340-1348. https://doi.org/10.1056/nejmoa1917338
- Van de Laar, R.L., et al. (2025). Adjuvant prophylactic human papillomavirus vaccination for prevention of recurrent high-grade cervical intraepithelial neoplasia lesions in women undergoing lesion surgical treatment (VACCIN): a multicentre, phase 4 randomised placebo-controlled trial in the Netherlands. The Lancet Obstetrics, Gynaecology, & Women’s Health, 1(1), e37-e46. https://doi.org/10.1016/j.lanogw.2025.100007
- Ebisch, R.M., et al. (2017). Long-Lasting Increased Risk of Human Papillomavirus–Related Carcinomas and Premalignancies After Cervical Intraepithelial Neoplasia Grade 3: A Population-Based Cohort Study. Journal of Clinical Oncology 35.22 (2017): 2542-2550. https://doi.org/10.1200/JCO.2016.71.4543
- LCI; HPV-vaccinatie | Factsheet; Geraadpleegd op 20 november 2025 via: https://lci.rivm.nl/factsheets/hpv-vaccinatie
- RIVM; Baarmoederhalskanker en HPV; Geraadpleegd op 20 november 2025 via: https://www.rivm.nl/bevolkingsonderzoek-baarmoederhalskanker/baarmoederhalskanker-hpv