HPV-risicogroepen: welke patiënten verdienen extra aandacht?
Van relatief onschuldige infecties naar gerichte zorg voor kwetsbare groepen
Een persistente HPV-infectie kan een breed spectrum aan aandoeningen veroorzaken óf het virus kan levenslang slapend aanwezig blijven en bij verlaagde weerstand opnieuw opvlammen.1 Maar welke patiënten lopen het hoogste risico op persistente infecties en het ontwikkelen van HPV-gerelateerde kanker? Het identificeren van deze patiënten vormt de sleutel tot effectieve preventie van HPV-gerelateerde aandoeningen.
Eerst meer weten over de HPV-gerelateerde ziektelast?
Lees hier verder
Het immuunsysteem als allesbepalende factor
Waarom ontwikkelen sommige patiënten kanker terwijl anderen slechts tijdelijk HPV-positief testen? Prof. dr. Bekkers geeft het antwoord: “Het is de immuunrespons die bepaalt of iemand last krijgt van een infectie met HPV. Mensen kunnen daar zelf niet veel aan doen, behalve niet roken.”
Dit vormt de basis voor praktische risico-inschatting. Patiënten met een niet goed functionerend immuunsysteem (door leeftijd, medische aandoeningen of leefstijlfactoren) hebben een verhoogd risico op langdurig aanhoudende HPV-infecties en daarmee progressie naar kanker.1-3
Prof. dr. Ruud Bekkers
Gynaecoloog, Catharina Ziekenhuis en Radboudumc
Ruud Bekkers is een gynaecologisch oncoloog en affiliatie hoogleraar aan de Universiteit Maastricht, gespecialiseerd in onderzoek naar de preventie van gynaecologische kankers. Hij begeleidt onderzoeksprojecten en is medeauteur van meer dan 200 wetenschappelijke artikelen en diverse boeken.
Leeftijd als praktische risico-indicator
De leeftijd van uw patiënt kan het beloop van HPV-infecties beïnvloeden.3 Prof. dr. Bekkers schetst het verloop: “Als adolescent loop je eenvoudig een HPV-infectie op omdat je afweer nog wordt opgebouwd. En hoe ouder je bent, hoe langer het duurt voordat je weer HPV-negatief bent. Als je op oudere leeftijd langdurig HPV-positief test, is dit meer een uiting van een immuunsysteem wat niet meer zo goed de controle heeft.”
Figuur 1: Persistentie van hoog- en laag-risico HPV-infecties per leeftijdsgroep voor vrouwen.4
Bewerkt naar een prospectieve studie van Castle, et al (2005).4 Een prospectieve studie met 7.237 vrouwen uit Costa Rica, waarin leeftijdsspecifieke patronen van HPV-prevalentie, -acquisitie en -persistentie werden onderzocht. Het doel van de studie was het beoordelen van de prevalentie van HPV-infecties in dit cohort.
Patiënten die kampen met HPV-positiviteit op oudere leeftijd verdienen daarom extra alertheid. Opvallend is dat 26% van alle baarmoederhalskankers voorkomt bij vrouwen boven de 60 jaar en dit is juist de leeftijd waarop het bevolkingsonderzoek stopt.5
Over de leeftijd van uw patiënt
- 20-29 jaar: Frequente nieuwe HPV-infecties, meestal goede natuurlijke klaring1
- 30-45 jaar: Baarmoederhalskanker komt met name voor bij vrouwen van deze leeftijdscategorie1
- 45+ jaar: Toenemende persistentie bij nieuwe HPV-infecties, met een verhoogd progressierisico3
HPV-vaccinatie voor volwassenen?
Bekijk hier wanneer het effectief kan zijn
Medische aandoeningen die het risico op progressie verhogen
Mensen met hiv:
- 9-voudig verhoogd risico op baarmoederhalskanker6
- 37-voudig verhoogd risico op anuskanker6
- Risico blijft verhoogd ondanks goede antivirale behandeling7
Mensen met een orgaantransplantatie:6
Door chronische immuunsuppressie hebben deze patiënten een 2,5-voudig verhoogd risico op baarmoederhalskanker en 17-voudig verhoogd risico op vulva- en vaginakanker.
Mensen met auto-immuunziekten:2
- Systemische lupus erythematodes (SLE): Eigen verhoogd risico, verder toenemend met immunosuppressiva
- Reumatoïde artritis: Vooral risicoverhoging door medicatie
- Inflammatoire darmziekte: Verhoogd risico, voornamelijk medicatie-gerelateerd
“Het grootste deel van de immuunsuppressiva hindert de afweer tegen infecties met HPV en maakt dus dat je vaker HPV-positief test.”
— Prof. dr. Ruud Bekkers, gynaecoloog
Gedragsmatige risicofactoren die het herkennen waard zijn
Roken: meer dan een leefstijlkeuze
Roken heeft een direct, meetbaar effect op HPV-klaring.1 Prof. dr. Bekkers licht toe: “Mensen die roken hebben een verminderde afweer, omdat het aantal antigeen-presenterende cellen sterk verminderd is. Die heeft het lichaam heel hard nodig om antistoffen aan te maken tegen HPV.”
Bij rokende mensen met HPV-positiviteit is extra alertheid geboden op persistentie en progressie.1 Stoppen met roken is een concrete maatregel voor HPV-preventie, en heeft ook voordelen voor mensen die reeds HPV-positief zijn.
Het verborgen risico van langdurige anticonceptie
Een risicofactor die zelden wordt besproken is langdurig gebruik van anticonceptie, deelt prof. dr. Bekkers: “Studies tonen aan dat de kans op baarmoederhalskanker bijna verdubbelt bij gebruik van orale anticonceptie van 10 jaar of langer.” Het beïnvloedt zowel het risico op een persistente HPV-infectie, als de progressie van HPV-geassocieerde laesies.1,8
Anticonceptie wordt echter ook geassocieerd met bescherming tegen eierstok-, baarmoeder- en darmkanker.9“De bescherming is groter dan het kwaad, en we hebben goede screening,” legt prof. dr. Bekkers uit. Bij vrouwen met 10+ jaar anticonceptiegebruik én andere risicofactoren is extra alertheid gewenst.
Er zijn verschillende beschermingsstrategieën die de kans op het ontwikkelen van HPV-gerelateerde aandoeningen verkleinen.
Meer over beschermingsstrategieën
CIN-behandelde vrouwen: de groep met permanent verhoogd risico
Grootschalig Nederlands onderzoek met 89.000 vrouwen laat zien dat vrouwen die behandeld zijn voor CIN3 een levenslang verhoogd risico hebben op alle HPV-gerelateerde kankers.10 Prof. dr. Bekkers legt de achtergrond uit: “Deze vrouwen hebben een minder goede immuunrespons tegen HPV, wat zich vertaalt in een levenslang risico op HPV-gerelateerde afwijkingen.”
Het aangetoonde verhoogde risico laat een leeftijdsspecifiek patroon zien. Vrouwen die voor hun 30ste behandeld worden hebben een licht verhoogd risico. Vrouwen die behandeld worden op 50-jarige of latere leeftijd hebben een zeer groot verhoogd risico.11
Conclusie: van universeel risico naar gerichte zorg
Vrijwel iedereen maakt in het leven HPV-infecties door, maar de gevolgen variëren sterk tussen specifieke groepen.* Door systematisch de bekende risico’s uit te vragen en alert te zijn op kwetsbare patiënten, kan de HPV-gerelateerde ziektelast worden aangepakt.
In het volgende artikel bespreken we hoe deze kennis omgezet kan worden in concrete beschermingsstrategieën voor uw patiënten.
* Over HPV-besmetting en -klaring
HPV krijg je door seksueel contact met iemand die HPV heeft. Het virus kan ook overgedragen worden tijdens intiem contact via de huid, handen en mond. 80-90% van de mensen wordt minimaal 1 keer besmet met HPV. Meestal klaart het lichaam het virus binnen 2 jaar.1
Artikelen uit Dossier HPV
- RIVM; Baarmoederhalskanker en HPV; Geraadpleegd op 10 november 2025 via: https://www.rivm.nl/bevolkingsonderzoek-baarmoederhalskanker/baarmoederhalskanker-hpv
- LCI; HPV-vaccinatie | Factsheet; Geraadpleegd op 10 november 2025 via: https://lci.rivm.nl/factsheets/hpv-vaccinatie
- Zhao, M., et al. (2024). Global pattern of persistent human papillomavirus infection in female genital tract: An update system review and meta-analysis. Iscience, 2024, 27.10. https://doi.org/10.1016/j.isci.2024.110991
- Castle, P.E., et al. (2005). A Prospective Study of Age Trends in Cervical Human Papillomavirus Acquisition and Persistence in Guanacaste, Costa Rica. The Journal of infectious diseases, 191(11), 1808-1816. https://doi.org/10.1086/428779
- IKNL; Baarmoederhalskanker in Nederland Trends en cijfers uit de Nederlandse Kankerregistratie; Geraadpleegd op 11 november 2025 via: https://iknl.nl/cervixcarcinoom-in-nederland
- Jin, F., et al. (2024). Cancer risk in people living with HIV and solid organ transplant recipients: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Oncology 25.7 (2024): 933-944. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(24)00189-X
- Omar, A., et al. (2024). Cancer and HIV: The Molecular Mechanisms of the Deadly Duo. Cancers, 16(3), 546. https://doi.org/10.3390/cancers16030546
- Asthana, S., et al. (2020). Oral contraceptives use and risk of cervical cancer—A systematic review & meta-analysis. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology 247 (2020): 163-175. https://doi.org/10.1016/j.ejogrb.2020.02.014
- Iversen, L., et al. (2017). Lifetime cancer risk and combined oral contraceptives: the Royal College of General Practitioners’ Oral Contraception Study. American journal of obstetrics and gynecology, 216(6), 580-e1. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2017.02.002
- Ebisch, R.M., et al. (2017). Long-Lasting Increased Risk of Human Papillomavirus–Related Carcinomas and Premalignancies After Cervical Intraepithelial Neoplasia Grade 3: A Population-Based Cohort Study. Journal of Clinical Oncology 35.22 (2017): 2542-2550. https://doi.org/10.1200/JCO.2016.71.4543
- Loopik, D.L., et al. (2020). The risk of cervical cancer after cervical intraepithelial neoplasia grade 3: A population-based cohort study with 80,442 women. Gynecol Oncol . 2020 Apr;157(1):195-201. https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2020.01.023
NL-NON-03374 | Februari 2026