HPV-infectie: waarom dit ‘onderschatte virus’ meer aandacht verdient dan u denkt
Van 60.000 nieuwe HPV-gerelateerde gevallen per jaar naar concrete handvatten voor uw praktijk
Hoe vaak HPV-gerelateerde aandoeningen werkelijk voorkomen in Nederland wordt regelmatig onderschat. Terwijl veel artsen HPV met name kennen als ‘het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt’, toont de praktijk een breder en complexer beeld. Met jaarlijks ongeveer 60.000 nieuwe gevallen van HPV-gerelateerde aandoeningen in ons land – bij zowel vrouwen als mannen – is dit een virus met een grote impact op ons zorglandschap.1-4,* Prof. dr. Ruud Bekkers (Catharina Ziekenhuis en Radboud UMC) vult aan: “We moeten er eigenlijk vanuit gaan dat iedereen in zijn leven geïnfecteerd raakt met HPV.”* Deze cijfers en de universele blootstelling aan HPV benadrukken de noodzaak voor een nieuwe kijk op HPV-preventie en -zorg in Nederland.
* Over HPV-besmetting en -klaring
HPV krijg je door seksueel contact met iemand die HPV heeft. Het virus kan ook overgedragen worden tijdens intiem contact via de huid, handen en mond. 80-90% van de mensen wordt minimaal 1 keer besmet met HPV. Meestal klaart het lichaam het virus binnen 2 jaar.5
Meer dan een ‘wratjesvirus’: de impact van HPV
Het HPV-virus vormt een uitgebreide familie met meer dan 150 typen. Prof. dr. Bekkers beschrijft het virus: “Het is een bolletje met een kapsel van eiwit en daarin zit circulair DNA.” Van deze 150+ typen worden er 14 als hoog-risico geclassificeerd vanwege hun bewezen potentieel om maligniteiten te veroorzaken.5
De meeste typen zijn dus relatief onschuldig en veroorzaken alleen huid- of genitale wratten. Dit verklaart waarom HPV in de volksmond het ‘wratjesvirus’ wordt genoemd. Echter, de hoog-risico typen kunnen zes verschillende kankersoorten veroorzaken: anus-, baarmoederhals-, hoofd-hals-, penis-, vagina-, en vulvakanker.5
“HPV-typen 16 en 18 hebben veruit het hoogste risico van de hoog-risico typen. Deze kunnen zes soorten kanker veroorzaken. Baarmoederhalskanker is daarvan de meest voorkomende.”
— Prof. dr. Ruud Bekkers, gynaecoloog
De Nederlandse ziektelast: relevante cijfers voor uw praktijk
De meest recente Nederlandse gegevens schetsen een duidelijk beeld van de jaarlijkse HPV-gerelateerde ziektelast:1,2,3,4
- 10.773 nieuwe gevallen van voorstadia van diverse HPV-gerelateerde kankers
- 841 gevallen van baarmoederhalskanker
- 236 gevallen van hoofd-halskanker
- 47.500 nieuwe gevallen van genitale wratten
- 253 anus-, 77 vulva-, 59 penis- en 38 vaginakankers
Prof. dr. Bekkers wijst op een zorgwekkende trend: “In de afgelopen 20 jaar is het aantal vulvacarcinomen (ongeacht of deze HPV-geassocieerd zijn) in Nederland verdubbeld. Rond het jaar 2000 was dit zo’n 200, nu zijn het er al meer dan 400.” Hiervan zijn ongeveer 16% veroorzaakt door langdurige infectie met specifieke HPV-typen.2
Prof. dr. Ruud Bekkers
Gynaecoloog, Catharina Ziekenhuis en Radboudumc
Ruud Bekkers is een gynaecologisch oncoloog en affiliatie hoogleraar aan de Universiteit Maastricht, gespecialiseerd in onderzoek naar de preventie van gynaecologische kankers. Hij begeleidt onderzoeksprojecten en is medeauteur van meer dan 200 wetenschappelijke artikelen en diverse boeken.
Hoewel genitale wratten niet levensbedreigend zijn, mag hun impact niet onderschat worden. Patiënten kunnen psychosociale problemen ervaren. Denk hierbij aan schaamte, angst voor afwijzing door partners en zorgen over vruchtbaarheid. Daarnaast zorgt de hoge incidentie voor een aanzienlijke druk op zorgverleners en huisartsenpraktijken.6
Benieuwd welke patiënten een verhoogd risico op HPV-gerelateerde ziektes lopen?
Ontdek het hier
Onderzoek toont aan: HPV kan levenslang aanwezig blijven
Onze kijk op HPV-infecties verandert naarmate we meer over het virus leren. Prof. dr. Bekkers onthult: “Wat nog niet zoveel mensen weten is dat als je eenmaal met HPV bent geïnfecteerd, het virus altijd aanwezig kan blijven. Je raakt het dan niet meer kwijt.”
Dit betekent dat HPV zich gedraagt zoals het herpesvirus: “Eenmaal geïnfecteerd raak je het niet meer kwijt, net als een herpesvirus dat koortsblaasjes van de lippen veroorzaakt.” Het virus kan latent aanwezig blijven in het oppervlakte-epitheel en reactiveren wanneer het immuunsysteem verzwakt.5
Deze kennis over latent aanwezig HPV verklaart waarom sommige patiënten op latere leeftijd plotseling weer HPV-positief testen. Dit kon voorheen bij patiënten in een stabiele relatie tot onzekerheid leiden vanwege verondersteld overspel. Inmiddels weten we dat een positieve HPV-test op latere leeftijd niet per se duidt op recent seksueel contact, maar vaak het resultaat is van reactivatie van een sluimerende infectie.5
Is HPV-vaccinatie waardevol voor volwassenen?
Lees hier meer
Transmissie: laagdrempeliger dan u mogelijk dacht
HPV-besmetting is complexer dan vaak wordt aangenomen. Prof. dr. Bekkers illustreert dit met een voorbeeld: “HPV is eigenlijk een heel lastig virus. Het zit aan de buitenkant van het lichaam en hoeft niet via de bloedbaan te gaan. Besmetting van slijmvlies en de opperhuid is al voldoende om geïnfecteerd te raken.”
Tijdens seksueel contact kan condoomgebruik de kans op transmissie van het virus verkleinen.5 Echter, “condooms bieden 70% bescherming, maar dan moet je wel 100% van de tijd condooms gebruiken. In een vaste seksuele relatie bieden condooms daarom praktisch geen bescherming,” verklaart prof. dr. Bekkers. Besmetting zal uiteindelijk plaatsvinden omdat het virus zeer besmettelijk is en op delen van de huid kan zitten die niet door condooms worden afgedekt.5
Hoe effectief is het combineren van beschermingsstrategieën?
Ontdek het hier
Mannen: meer dan alleen verspreiders van het virus
HPV wordt ten onrechte vaak gezien als een ‘vrouwenvirus’. Prof. dr. Bekkers corrigeert dit beeld: “Eén op de drie mannen is geïnfecteerd met ten minste één HPV-type, en één op de vijf met een hoog-risico type. De prevalentie van HPV-infecties bij mannen blijft hoog gedurende het hele seksuele leven.” Ook mannen kunnen specifieke HPV-gerelateerde kankers ontwikkelen, zoals peniskanker.5
Figuur 1: Leeftijdsspecifieke prevalentie van HPV-infecties bij mannen in Europa.7
Bewerkt naar een meta-analyse van Bruni, et al (2023). Een meta-analyse van 65 studies uit 35 landen met 44.769 mannen, gericht op populatiegebaseerde onderzoeken bij mannen van 15 jaar en ouder. Inclusiecriteria waren HPV-prevalentiestudies met minimaal 50 mannen zonder HPV-gerelateerde pathologie. Het doel van de studie was het beoordelen van de prevalentie van HPV-infectie in de algemene mannelijke bevolking.7
Conclusie: van onderschatting naar adequate zorg
Langdurige infectie met hoog-risico HPV-typen kan meer gevolgen hebben dan alleen baarmoederhalskanker bij jonge vrouwen. Door HPV te beschouwen als een levenslang aanwezig virus dat zes verschillende kankertypen kan veroorzaken bij mannen en vrouwen van alle leeftijden, wordt duidelijk wat de impact werkelijk is.5
Het herkennen van de complexiteit van HPV-infecties, van genitale wratten tot verschillende maligniteiten, vormt de basis voor doeltreffende zorgverlening.
Benieuwd welke specifieke patiëntengroepen een verhoogd risico op HPV-gerelateerde aandoeningen hebben en hoe u deze kunt herkennen?
Artikelen uit Dossier HPV
- Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL); NKR Cijfers; Geraadpleegd op 6 oktober 2025 via: https://nkr-cijfers.iknl.nl/viewer/incidentie-per-jaar
- Hartwig, S., et al. (2017). Estimation of the overall burden of cancers, precancerous lesions, and genital warts attributable to 9-valent HPV vaccine types in women and men in Europe. Infect Agent Cancer. 19 (2017). https://doi.org/10.1186/s13027-017-0129-6
- RIVM; Genitale wratten; Geraadpleegd op 6 oktober 2025 via: https://www.rivm.nl/genitale-wratten
- Omland, T., et al. (2012). Epidemiological aspects of recurrent respiratory papillomatosis: a population-based study. The Laryngoscope. 122(7), (2012). https://doi.org/10.1002/lary.23327
- RIVM; Baarmoederhalskanker en HPV; Geraadpleegd op 6 oktober 2025 via: https://www.rivm.nl/bevolkingsonderzoek-baarmoederhalskanker/baarmoederhalskanker-hpv
- LCI; HPV-anogenitale wratten | LCI-richtlijn; Geraadpleegd op 13 oktober 2025 via: https://lci.rivm.nl/richtlijnen/hpv-anogenitale-wratten
- Bruni, L., et al. (2023). Global and regional estimates of genital human papillomavirus prevalence among men: A systematic review and meta-analysis. Lancet Global Health, 11(9), e1345-e1362. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(23)00305-4
NL-NON-03305 | Februari 2026